ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ

 


 

Τα άλλα σχέδια

 

Ένας από τους πιο σταθερούς και παραδοσιακούς συμμάχους της «σχολής της κοινής λογικής» είναι ο χρόνος.

 

Ο χρόνος τείνει να «λειαίνει» τα επακόλουθα των εμπειριών μας, αλλά και να άγει τη σκέψη μας προς τις απλούστερες δυνατές -αν και συχνά βλακώδεις- απαντήσεις σχετικά με τα θέματα που κατά καιρούς μας προβληματίζουν.

 

Έτσι, διαβάζοντας κανείς τα όσα έχουν αναφερθεί μέχρι στιγμής σχετικά με τα σύμβολα στις πόρτες των σπιτιών και τις ενδεχόμενες προεκτάσεις τους, θα μπορούσε να καταφύγει σε απλουστευτικές ή και μηδενιστικές προσεγγίσεις/ερμηνείες προκειμένου να δικαιολογήσει την ύπαρξη τους.

 

Όμως, τα πράγματα δεν είναι καθόλου απλά.

 

Ας ρίξουμε, λοιπόν, μια πιο προσεκτική ματιά στο θέμα αυτό, παίρνοντας για παράδειγμα το μοτίβο της σβάστικας, στο οποίο αναφερθήκαμε επί τροχάδην στην αρχή της ενότητας.

 

Κοιτάξτε τις παρακάτω πόρτες:

 

 

Προσέξτε το κόκκινο χαλάκι που «βγάζει μάτι» και παρατηρήστε το σχέδιο της «στρογγυλεμένης» σβάστικας σ' αυτές. Προσέξτε επίσης ότι στην πρώτη πόρτα η φορά της σβάστικας ποικίλει φαινομενικά αυθαίρετα (δεξιόστροφη - αριστερόστροφη).

 

Κοιτάξτε τώρα το σύμβολο που καλύπτει τη δεύτερη πόρτα. Μια πιστή του αντιγραφή θα ήταν το παρακάτω σχέδιο:

 

 

Αν, λοιπόν, πιστεύετε ότι κάναμε καλή δουλειά αντιγράφοντας το σύμβολο της πόρτας στο σχέδιο αυτό, μεταφέροντας το με μεγάλη ακρίβεια και σε όλες του τις λεπτομέρειες, πλανάστε πλάνην οικτράν.

 

Γιατί;

 

Διότι, απλούστατα, το σχέδιο αυτό δεν το σχεδιάσαμε εμείς, αλλά ούτε και εκείνος που το σχεδίασε έχει ποτέ δει στη ζωή του την πόρτα της φωτογραφίας. Το σχέδιο προέρχεται από το site "symbols.com" και συγκεκριμένα από εδώ: Group 13:2.

 

To «τετρασκελές», λοιπόν, όπως ονομάζεται το συγκεκριμένο σύμβολο, είναι πιο αρχαίο κι από τον Παρθενώνα και αποτελεί μια μόνο από τις πάμπολλες παραλλαγές της σβάστικας, της οποίας οι περίπλοκοι και πανανθρώπινοι συμβολισμοί περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της Ενέργειας, της Δύναμης και της Νομαδικότητας (Group 15:1).

 

Τι παράξενο, στ' αλήθεια, το πανάρχαιο αυτό σύμβολο να συναντάται τόσες χιλιετίες μετά, αποτυπωμένο -και εκπληκτικά απαράλλακτο- επάνω στη μισάνοιχτη πόρτα ενός ερειπωμένου σπιτιού στην Αθήνα του 21ου αιώνα...

 

Εντάξει, θα πείτε, συμπτώσεις συμβαίνουν και, παρά το ασυνήθιστο του πράγματος, η ανεύρεση ενός αρχαίου συμβόλου επάνω σε μια σύγχρονη πόρτα δε συνεπάγεται κατ' ανάγκη και κάποια ευρύτερη παραδοξότητα ή κάποια αξιοπερίεργη συνειδητή σκοπιμότητα εκ μέρους του κατασκευαστή της πόρτας ή του ιδιοκτήτη του σπιτιού.

 

Σύμφωνοι, κοιτάξτε όμως και αυτή την πόρτα:

 

 

Εδώ, η σβάστικα αποτυπώνεται συγχρόνως με δύο ξεχωριστές μορφές (προσέξτε ότι όλες οι σβάστικες είναι αριστερόστροφες, εκτός από μια στο κέντρο που είναι δεξιόστροφη) και θα ήταν μάλλον αφελές να υποστηρίξει κανείς ότι και στην περίπτωση αυτή έχουμε να κάνουμε με μια απλή σύμπτωση. Είναι σαφές ότι η πόρτα αυτή σχεδιάστηκε και τοποθετήθηκε κατόπιν συνειδητής επιλογής σε σχέση με τα σύμβολα που φέρει επάνω της.

 

Και πάλι, βέβαια, ο σκεπτικιστής της παρέας θα αντέτεινε ότι η συνειδητή αυτή επιλογή δε στοιχειοθετεί αναγκαστικά και την ύπαρξη οποιασδήποτε επίγνωσης ή ιδιαίτερης σκοπιμότητας. Θα μπορούσε το σχέδιο αυτό να έχει επιλεγεί με καθαρά αισθητικά και μόνο κριτήρια. Στο κάτω-κάτω, η φόρμα του σχεδίου της σβάστικας είναι αρμονικά συμμετρική και συγκριτικά απλοϊκή, οπότε κάλλιστα αυτή θα μπορούσε να έχει επιλεγεί από διαφορετικούς και άσχετους μεταξύ τους ανθρώπους, απλώς σαν σχέδιο, και όχι σαν σύμβολο με συγκεκριμένες προεκτάσεις.

 

Ωραία. Για κοιτάξτε όμως κι εδώ:

 

 

Ακόμη και ο πιο δύσπιστος παρατηρητής μπορεί να αντιληφθεί ότι εδώ η σβάστικα (τετρασκελές) έχει τοποθετηθεί πάνω από τον ήλιο, όχι απλά ως σχέδιο, αλλά πρωτίστως ως σύμβολο· και ότι η όλη παράσταση μεταδίδει ένα μήνυμα με πολύ πιο σαφή και ηχηρό τρόπο απ' ό,τι οι λέξεις θα μπορούσαν ποτέ να μεταφέρουν.

 

Το όλο θέμα με τα σχέδια στις πόρτες των σπιτιών μπορεί να διαχωριστεί σε δύο ξεχωριστά σκέλη.

 

Στο πρώτο σκέλος εντάσσονται όλες εκείνες οι περιπτώσεις όπου τα σχέδια-σύμβολα έχουν ενσωματωθεί στις πόρτες δίχως η ενσωμάτωση τους αυτή να φαίνεται ότι έχει προκύψει μέσα από κάποια συνειδητή σκοπιμότητα, χωρίς δηλαδή οι ιδιοκτήτες των σπιτιών να τα έχουν επιλέξει γνωρίζοντας ή κατανοώντας τους συμβολισμούς τους. Στην ομάδα αυτή ανήκει η μεγάλη πλειοψηφία των απαντώμενων παραστάσεων. Οι περιπτώσεις αυτές, αν και οι λιγότερο εντυπωσιακές, συνιστούν ωστόσο το πλέον αινιγματικό κομμάτι της όλης ιστορίας. Μην ξεχνάτε ότι τα σχέδια που έχουμε δει ως τώρα αντιστοιχούν όλα σε αρχετυπικά σύμβολα. Αυτό σημαίνει ότι οι συμβολισμοί τους βρίσκονται στέρεα ριζωμένοι στα βαθύτερα στρώματα του ανθρώπινου υποσυνειδήτου, του «υπεδάφους» δηλαδή κατά μια έννοια της ύπαρξης μας. Τα σύμβολα αυτά έχουν -εδώ και αμέτρητες γενιές- περάσει πλέον στο DNA μας και δεν προαπαιτούν την ύπαρξη οποιασδήποτε γνώσης ή επίγνωσης προκειμένου να ασκήσουν τις παράξενες, αλλά και καθοριστικές τους επιρροές. Το γνωρίζουν καλά αυτό οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι, που τα αναζητούν και τα ανακαλύπτουν στα όνειρα και τις ονειροπολήσεις των ασθενών τους. Εκεί, βαθιά, στους πιο σκοτεινούς από τους λαβυρίνθους του υποσυνειδήτου, τα σύμβολα ζουν τη δική τους ζωή, αποτελώντας το μοναδικό είδος «γλώσσας» μέσα στο χάος των αταξινόμητων και ασύνδετων μεταξύ τους θραυσμάτων της συνειδητής ζωής. Ποιος είναι, λοιπόν, ο αθέατος εκείνος μηχανισμός που οδήγησε τους σκοτεινούς αυτούς κατοίκους του υποσυνειδήτου ώστε να αποτυπωθούν επάνω στις πόρτες των σπιτιών της πόλης; Και, ακόμη πιο αινιγματικά, γιατί η εξάπλωση τους αυτή έχει γίνει, όχι με κάποια τυχαία κατανομή, αλλά με τη μορφή εντυπωσιακών μερικές φορές σε σχήμα και όρια «επικρατειών»; Το ζήτημα αυτό έχει στρυφνά παρακλάδια, αλλά και απίστευτες προεκτάσεις. Θα το εξετάσουμε μεθοδικότερα στο μέλλον, οπότε και θα διατυπώσουμε κάποιες σχετικές σκέψεις.

 

Στο δεύτερο, τώρα, σκέλος περιλαμβάνονται οι περιπτώσεις εκείνες όπου, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, τα σχέδια έχουν επιλεγεί και τοποθετηθεί συνειδητά ως σύμβολα. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις με τη σβάστικα που εξετάσαμε παραπάνω, και είναι εδώ που, όπως θα δούμε, συγκαταλέγονται μερικές από τις εντυπωσιακότερες περιπτώσεις. Τις περιπτώσεις αυτές τις αφήσαμε για το τέλος.

 

Είναι, όμως, πια καιρός να δούμε μερικά από αυτά...

 

τα άλλα σχέδια

 

Την παρακάτω φωτογραφία είχαμε παρουσιάσει στην ενότητα "Σημάδια, ίχνη, σημεία και τέρατα":

 

 

Αν, λοιπόν, σας είχε κάνει εντύπωση η παράσταση του αστρικού ταξιδιού που απεικονίζεται σε αυτή, θα πρέπει να γνωρίζετε πως η ίδια ιδέα υπάρχει αποτυπωμένη και σε αρκετές άλλες από τις πόρτες της πόλης:

 

 

 

Είναι πραγματικά εκπληκτικό το ότι μέσα στην κοινοτυπία, τη βαβούρα και τη ρουτίνα της πόλης υπάρχουν κάποιες πόρτες-είσοδοι που «μιλούν» για ένα ταξίδι στα άστρα. Και είναι ακόμη εκπληκτικότερο το γεγονός ότι το μήνυμα τους αυτό είναι δοσμένο κατά τέτοιο τρόπο ώστε, ανάμεσα στους αμέτρητους αδιάφορους περαστικούς που περνούν διαρκώς από μπροστά τους, μόνο εκείνοι που έχουν τις αισθήσεις τους ενεργοποιημένες και δεκτικές μπορούν να το αντιληφθούν.

 

Όμως, το πράγμα δε σταματά εδώ και οι εκπλήξεις συνεχίζονται. Το «ταξίδι προς τα ψηλά» μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να είναι δοσμένο μέσα από ένα πολύ πιο λιτό και «σιωπηλό» μήνυμα. Μερικές φορές αρκεί ένα απλό βέλος...

 

 

 

Οι πόρτες των φωτογραφιών βρίσκονται διασκορπισμένες σε διαφορετικές και απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές της Αθήνας -προερχόμενες από τα Πετράλωνα, τον Βύρωνα, το Κερατσίνι, το Κουκάκι- οπότε κάθε περίπτωση απλής μίμησης και αντιγραφής αποκλείεται. Άλλωστε, το βέλος αυτό καθεαυτό αποτελεί ελάχιστης διακοσμητικής αξίας προσθήκη στις συγκεκριμένες παραστάσεις. Τι ήταν, λοιπόν, εκείνο που ώθησε τους ανθρώπους που σχεδίασαν τις συγκεκριμένες πόρτες ώστε να τοποθετήσουν ένα βέλος που δείχνει προς τον ουρανό; Τι ήταν αυτό που επηρέασε άσχετους και άγνωστους μεταξύ τους ανθρώπους ώστε να προσθέσουν το παράδοξα κοινό αυτό στοιχείο ανάμεσα στις διαφορετικές και ανόμοιες μεταξύ τους παραστάσεις; Και, πώς θα ένιωθαν οι άνθρωποι αυτοί εάν μάθαιναν ότι και άλλοι άνθρωποι, από διαφορετικές εποχές και σε διαφορετικά σημεία της πόλης, είχαν την ίδια ακριβώς παράξενη και άγνωστης προέλευσης έμπνευση;

 

Ας παραθέσουμε εδώ ένα τελευταίο απόσπασμα από το βιβλίο "Εικόνες και Σύμβολα" του Mircea Eliade (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ), και συγκεκριμένα από το κεφάλαιο "Συμβολισμός Της Ανόδου".

 

 

...Ο Julien Green (Γάλλος λογοτέχνης και θεατρικός συγγραφέας) σημειώνει στο Ημερολόγιό του, στις 4 Απρίλη 1983:

 

«Σε όλα μου τα βιβλία, η ιδέα του φόβου ή και κάθε άλλου κάπως έντονου συναισθήματος φαίνεται να συνδέεται με τρόπο ανεξήγητο με κάποια σκάλα. Το παρατήρησα χθες, κάνοντάς μια ανασκόπηση των μυθιστορημάτων που έχω γράψει... [αναφέρονται τίτλοι]. Αναρωτιέμαι πώς τα κατάφερα να μην προσέξω αυτή τη σχέση, ενώ την αναφέρω τόσο συχνά. Στην παιδική μου ηλικία ονειρευόμουν ότι με κυνηγούσαν σε μια σκάλα. Παρόμοιοι φόβοι βασάνισαν και τη μητέρα μου στα νιάτα της. Ίσως κάτι μου έμεινε...»

 

Ξέρουμε τώρα, γιατί στο Γάλλο συγγραφέα η ιδέα του φόβου συνδεόταν με την εικόνα μιας σκάλας και γιατί όλα τα δραματικά γεγονότα που περιγράφει στα έργα του - έρωτας, θάνατος, έγκλημα - έγιναν σε κάποια σκάλα. Η αναρρίχηση ή η άνοδος συμβολίζει την οδό προς την απόλυτη πραγματικότητα. Και στην αμύητη συνείδηση, η προσέγγιση στην πραγματικότητα αυτή προκαλεί ένα αμφίρροπο συναίσθημα, φόβο μαζί και χαρά, έλξη και αποστροφή.

 

 

«Την οδό προς την απόλυτη πραγματικότητα» γράφει ο Eliade, και μέσα στην έκφραση του αυτή μπορούν να χωρέσουν πολλές διαφορετικές εκδοχές και ερμηνείες. «Την οδό προς μια διαφορετική πραγματικότητα» θα λέγαμε εμείς, παραφράζοντας ελαφρώς τα λόγια του. Και, αν η άνοδος είναι ο δρόμος προς την άλλη αυτή πραγματικότητα, τότε το βέλος που δείχνει προς τα πάνω συνιστά την αφετηρία του δρόμου αυτού.

 

Γιατί, βλέπετε, υπάρχουν και πόρτες όπου το βέλος αυτό είναι εντυπωσιακά περίτεχνο...

 

 

...και όπου, σε αντίθεση με τις λοιπές παραστάσεις, το βέλος και το μήνυμα του, όχι απλώς ενυπάρχουν, αλλά απαρτίζουν την όλη παράσταση.

 

Στην παράσταση της πρώτης παραπάνω φωτογραφίας, το βέλος παριστάνει παράλληλα και μια πύλη. Προσέξτε την ομοιότητα με τη βάση του βέλους της δεύτερης φωτογραφίας. Οι δύο πόρτες βρίσκονται σε εντελώς ξεχωριστές και απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές, κι όμως, το βασικό τους αυτό χαρακτηριστικό, χωρίς να είναι πανομοιότυπο (κάτι τέτοιο θα ήταν λιγότερο παράξενο), είναι ωστόσο ταυτόσημο. Το σύμβολο, τώρα, της τρίτης πόρτας μπορεί -μεταξύ άλλων- να σχετίζεται με την έννοια «εσώκλειστου εντός της οικίας, περιτοιχισμένου χώρου ή δωματίου» ή «θαλάσσιου ταξιδιού με ασφαλή επιστροφή» (Group 16:30)

 

Αλλά, και όσον αφορά τα σπίτια στα οποία οδηγούν οι συγκεκριμένες αυτές είσοδοι υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Προσέξτε, για παράδειγμα, στην πρώτη φωτογραφία, ότι η δίοδος στην οποία οδηγεί η πόρτα είναι σφραγισμένη αμέσως πίσω απ' αυτή. Στο σπίτι της δεύτερης φωτογραφίας, αν και κατοικημένο, τα πατζούρια των παραθύρων είναι μονίμως σφαλιστά. Όσο για την τρίτη πόρτα, αυτή οδηγεί σε ένα μικροσκοπικό τριγωνικό σπιτάκι, δυσανάλογα απλοϊκό σε σχέση με την πολυπλοκότητα της πόρτας του. Παρά το μικροσκοπικό του αυτό μέγεθος, το σπίτι διαθέτει συνολικά τρεις πόρτες, τέσσερα παράθυρα και δύο φεγγίτες. Όλες του αυτές οι δίοδοι, πλην της κεντρικής πόρτας και των δύο μικρών φεγγιτών, είναι φραγμένες με χοντρά κάγκελα.

 

 

Ναι, αντίθετα με τη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων, υπάρχουν και κάποιες όπου τα κτίρια, ο γύρω χώρος, αλλά και η ακριβής θέση των κτιρίων αυτών σε σχέση με την τοπογραφία της πόλης, όλα σχετίζονται στενά με το μήνυμα των παραστάσεων που σημαδεύουν τις πόρτες τους. Στο ζήτημα, όμως, αυτό δε θα επεκταθούμε περισσότερο τώρα.

 

Ίσως να αναρωτιέστε τόση ώρα αν, στα πλαίσια της έρευνας, μπήκαμε ποτέ στον κόπο να έρθουμε σε επαφή και να μιλήσουμε με κάποιους από τους κατοίκους των σπιτιών αυτών.

 

Δε χρειάστηκε. Έρχονταν εκείνοι σε επαφή με μας.

 

Το πράγμα θα ήταν εντελώς γελοίο αν δεν ήταν απολύτως σοβαρό. Βλέπετε, κατά περιόδους, δεν προλαβαίναμε καλά-καλά να κοντοσταθούμε έξω από κάποια σπίτια, οπότε οι κάτοικοι τους είτε κατέφθαναν εκείνη ακριβώς τη στιγμή και έμπαιναν μέσα σ' αυτά είτε μας παρακολουθούσαν πίσω από τα παράθυρα τους, είτε έβγαιναν έξω και μας έπιαναν κουβέντα. Σημειωτέον ότι όλα αυτά συνέβαιναν προτού καν εμείς βγάλουμε τη φωτογραφική μηχανή από τη θήκη της, ενώ ποτέ στις βόλτες μας αυτές δεν υπερβαίναμε τα δύο άτομα, προκειμένου, μεταξύ άλλων, και να μην τραβάμε την προσοχή. Έτσι, μετά και από κάποιον κάτοικο ο οποίος προσφέρθηκε να μας πουλήσει το σπίτι του σε προνομιακή τιμή (χωρίς φυσικά εμείς να του έχουμε κάνει οποιαδήποτε σχετική νύξη), το όλο θέμα κατέληξε ανέκδοτο μεταξύ μας και η σκέψη του να ρωτήσουμε οτιδήποτε ξεχάστηκε.

 

Ούτως ή άλλως, όμως, ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζαμε το όλο θέμα είχε κι αυτός αλλάξει με τον καιρό. Εξακολουθούσαμε να προσέχουμε και να καταγράφουμε πόρτες όπως αυτή...

 

 

...όμως, όπως αναπόφευκτα συμβαίνει μετά από κάποιο διάστημα σταθερής ενασχόλησης με ένα συγκεκριμένο θέμα, το υποκειμενικό είχε σιγά-σιγά κερδίσει έδαφος έναντι του αντικειμενικού και η εκλογίκευση έπονταν πλέον του ενστίκτου.

 

Έτσι, ήταν πολλές οι φορές που, περπατώντας μόνοι μέσα στη νύχτα, περιδιαβαίνοντας τα άδεια στενά, αισθανόμασταν ότι είχαμε αποκτήσει μια ενστικτώδη αίσθηση του πράγματος, καθώς συχνά και με έκπληξη συλλαμβάναμε τους εαυτούς μας ικανούς να προβλέψουν το τι είδους παραστάσεις θα συναντούσαμε στην επόμενη στροφή, αλλά και ποια θα ήταν τα σπίτια που θα τις έφεραν. Άλλες, πάλι, φορές συναντούσαμε παραστάσεις οι οποίες, καθώς τις κοιτάζαμε μέσα στη νύχτα και χωρίς κανέναν απολύτως αντικειμενικό λόγο, είχαν την ιδιότητα να μας γεννούν ασυνήθιστα συναισθήματα και συνειρμούς. Παραστάσεις όπως αυτές:

 

 

Και, παραδόξως, οι συνειρμοί μας αυτοί ταυτίζονταν σε απροσδόκητα μεγάλο βαθμό μεταξύ τους.

 

Όπως και να 'χει, ο λόγος, και ιδιαίτερα ο γραπτός, έχει κάποια όρια σ' αυτά που μπορεί να μεταδώσει, και τα όρια αυτά τα αγγίξαμε μόλις, στις παραπάνω αράδες.

 

Όμως, γιατί τελικά επενδύουμε τόσο χρόνο, διανύοντας χιλιόμετρα δρόμων, περπατώντας μέσα στις γειτονιές της πόλης και παρατηρώντας καγκελόπορτες, αγάλματα ή graffiti; Πέρα από τα όποια ερωτήματα εγείρονται από την παρατήρηση αυτή, ποια μπορεί να είναι η πρακτική αξία της όλης αυτής ενασχόλησης;

 

Ναι, μάλλον χρωστάμε μερικές εξηγήσεις...

 

 


 

ΕΠΟΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ