ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ

 


 

Σημάδια, ίχνη, σημεία και τέρατα

 

Υπάρχουν σημάδια μέσα στην πόλη.

 

Σε κομβικά σημεία, οι διάφοροι Δήμοι (και ιδίως ο Δήμος Αθηναίων επί δημαρχίας Δημήτρη Αβραμόπουλου) έχουν τοποθετήσει μνημεία και τοπόσημα. Τα έργα αυτά, ακολουθώντας το μοντερνισμό της εποχής μας, διαπνέονται συνήθως από μια σουρεαλιστική-αφαιρετική διάθεση, απέχοντας κατά πολύ από τα κλασικά μνημεία της παλιάς Αθήνας. Τίποτα το περίεργο ως εδώ, αφού άλλωστε οι διαφορετικές μορφές τέχνης συγκλίνουν όλες προς την ίδια ανθρώπινη ανάγκη: να μεταδώσουν την εικόνα, το συναίσθημα, την ιδέα ή τη διάθεση που είχε κατά νου και ψυχή ο εκάστοτε καλλιτέχνης.

 

Το αποτέλεσμα που εισπράττει ο θεατής είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των δύο άκρων ενός δίπολου. Στον ένα πόλο περιλαμβάνονται όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά του μνημείου που ο καλλιτέχνης επιχείρησε να εμφυσήσει σ' αυτό. Ο άλλος πόλος αφορά την αίσθηση που αποκομίζει ο θεατής, η οποία με τη σειρά της επηρεάζεται από αντικειμενικούς παράγοντες -όπως η μορφή και το θέμα του έργου- και υποκειμενικούς, όπως η στιγμιαία ψυχική διάθεση του παρατηρητή και οι συνειρμοί που του γεννώνται από το υπό παρατήρηση έργο.

 

Στην πολύβουη Αθήνα, όμως, ο διαβάτης σπανίως έχει την ευκαιρία να κοντοσταθεί και να περιεργαστεί τα επιμέρους στοιχεία του περιβάλλοντος. Συνήθως περνά βιαστικός, βρίζοντας από μέσα του (και απ' έξω του καμιά φορά) τα μηχανάκια, τα αυτοκίνητα και τους άλλους περαστικούς που του φράζουν το δρόμο. Ακόμη κι έτσι, υπάρχει μέσα του ανά πάσα στιγμή ένας μηχανισμός καταγραφής των όσων συμβαίνουν γύρω του, και ο μηχανισμός αυτός λογοδοτεί άμεσα στο υποσυνείδητο.

 

Το βιολογικό υπόβαθρο του εν λόγω μηχανισμού έγκειται στο δικτυωτό σχηματισμό του εγκεφάλου, και για να γίνει καλύτερα κατανοητό σε τι συνίσταται ο βιολογικός αυτός μηχανισμός, παραθέτουμε το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο του Ι. Δ. Βλάχου "Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και Αισθητήρια" (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ).

 

 

Δικτυωτός (ενεργοποιός) σχηματισμός.

 

Είναι ιδιαίτερα άφθονος στον προμήκη και γενικότερα στο στέλεχος. Πρόκειται για ουσία του ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα) : 1) Με διάχυτη βαθύτερη κυρίως ανάπτυξη, 2) Είναι και οδός και κέντρο (είναι και λευκή, περισσότερο όμως φαιή ουσία με αλυσιδωτή πολυσυναπτική διάταξη νευρώνων). 3) Υπηρετεί την προσαγωγό και την απαγωγό οδό του ΚΝΣ. 4) Υπηρετεί το ΖΝΣ (Ζωϊκό Νευρικό Σύστημα) και το ΑΝΣ (Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα) (κατά κάποιο τρόπο στον δικτυωτό σχηματισμό αυτά τα δύο συστήματα συναντώνται και εναρμονίζονται, ενοποιούνται).

 

Ο δικτυωτός σχηματισμός παρ' ότι εμφανίζει την μεγαλύτερη του ανάπτυξη στο στέλεχος, επεκτείνεται κι αλλού, όπως στον διάμεσο εγκέφαλο, στους πυρήνες του τελικού εγκέφαλου, στον ΝΜ (Νωτιαίο Μυελό) και αλληλοκαλύπτεται με το μεταιχμιακό σύστημα. Στο στέλεχος, εκτός από την διάχυτη ανάπτυξη, περιλαμβάνει και διάσπαρτες ασαφείς αθροίσεις νευρώνων που χαρακτηρίζονται σαν εποπτικά κέντρα διαφόρων ζωτικών λειτουργιών (αναπνοής, κυκλοφορίας κτλ).

 

Τα τελευταία χρόνια ο δικτυωτός σχηματισμός, ανάλογα με τον νευροδιαβιβαστή που χρησιμοποιεί στις συνάψεις του, προσδιορίζεται σαν: α) χολινεργικός με νευροδιαβιβαστή την ακετυλοχολίνη και β) μοναμινεργικός (π.χ. νοραδρεναλινικός στον υπομέλαινα τόπο, ντοπαμινεργικός στην μέλαινα ουσία του μέσου εγκέφαλου και οροτονινεργικός στον δικτυωτό σχηματισμό της ραφής του στελέχους). Ο δικτυωτός σχηματισμός του στελέχους έχει παλίνδρομες συνδέσεις με όλες τις μείζονες περιοχές του ΚΝΣ κι έτσι εξηγείται γιατί μπορεί να επηρεάσει από την πιο στοιχειώδη μέχρι την πιο πολύπλοκη νευρική λειτουργία. Έτσι προέκυψε και η δυνατότητα θεραπευτικής παρέμβασης σε πλείστες νευρικές λειτουργίες με χειρουργικούς, κυρίως όμως με φαρμακολογικούς χειρισμούς.

 

Στις λειτουργίες του ΚΝΣ που επηρεάζονται από τον δικτυωτό σχηματισμό περιλαμβάνονται:

 

Ι. Η σωματοκινητική λειτουργία. Στον δικτυωτό σχηματισμό εντάσσονται και τα συνδετικά νευρικά κύτταρα που παρεμβάλλονται στην σύνδεση ανώτερου και κατώτερου κινητικού νευρώνα και εξασκούν διεγερτικές ή ανασταλτικές επιδράσεις.

 

ΙΙ. Η σωματοαισθητική λειτουργία. Η επίδραση αυτή είναι πιο γνωστή για τον πόνο και την θερμοκρασία και ερμηνεύεται με την θεωρία του ελέγχου στην πύλη εισόδου (sensory gating mechanisms) των προσαγομένων αισθητικών μηνυμάτων. 'Ολα τα αισθητικά μηνύματα μπορούν έτσι να τροποποιηθούν από παρεμβολές του δικτυωτού σχηματισμού. Επίσης ηλεκτρική διέγερση διαφόρων περιοχών του εγκέφαλου και κυρίως του δικτυωτού σχηματισμού του στελέχους που εντοπίζεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο και του ενδοπεταλιακού δικτυωτού σχηματισμού του θαλάμου μπορούν να ελαττώσουν την αίσθηση του πόνου που έρχεται από την περιφέρεια.

 

ΙΙΙ. Η σπλαγχνοκινητική λειτουργία.

 

ΙV. Η νευροενδοκρινική λειτουργία.

 

V. Οι βιολογικοί ρυθμοί. Τα βιολογικά ρολόγια, όπως ονομάζονται, (το «καντηλάκι» που λέει ο κόσμος) προσδιορίζουν το χρονοδιάγραμμα της ζωής μας, σε όλες της τις εκδηλώσεις από το γονιμοποιημένο ωάριο μέχρι το θάνατό μας. Άπειρες λειτουργίες και διακυμάνσεις του οργανισμού που γίνονται σε ετήσια, σε μηνιαία, σε ημερήσια, σε εποχιακή βάση, οι πυρηνοδιαιρέσεις, η αναπαραγωγή, ο θάνατος των κυττάρων και τόσα άλλα προσδιορίζονται από εσωτερικά προδιαγραμμένες μεταβολές των βιολογικών μακρομορίων, στα οποία περιλαμβάνεται και ο γενετικός μηχανισμός. Ο ρόλος του δικτυωτού σχηματισμού στην πραγματοποίηση των βιολογικών ρυθμών χαρακτηρίζεται σημαντικός.

 

VI. Συνειδησιακές καταστάσεις όπως είναι: Ο ύπνος, η εγρήγορση και η ετοιμότητα. Οι καταστάσεις αυτές προσδιορίζονται από πολυνευρωτικά συστήματα και κυκλώματα, ιδιαίτερα όμως επηρεάζονται και από τον εγκεφαλικό φλοιό.

 

VII. Πολύπλοκες λειτουργίες ΚΝΣ συμπεριφοράς, μάθησης, μνήμης, συγκίνησης, χωρο - χρονο - διάκρισης κτλ.

 

 

 

Χονδρικά, όπως προκύπτει από ηλεκτροφυσιολογικά πειράματα, ο δικτυωτός σχηματισμός αφήνει μόνο ένα 4% των όσων καταγράφουν οι αισθήσεις να περάσει στον εγκεφαλικό φλοιό και τα ανώτερα κέντρα της συνείδησης. Σε καταστάσεις αυξημένης εγρήγορσης, το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 7%, ενώ όλες οι υπόλοιπες πληροφορίες δε φτάνουν ποτέ στη συνείδηση. Το τι θα συνέβαινε εάν το ποσοστό αυτό ανέβαινε ακόμη περισσότερο, μπορούμε να το υποθέσουμε με βάση το ότι σε κάποια οργανικά ψυχοσύνδρομα, όπου το άτομο αδυνατεί να σχηματίσει σαφή αντίληψη του περιβάλλοντος, εικάζεται ότι ευθύνεται δυσλειτουργία του δικτυωτού σχηματισμού.

 

Έτσι λοιπόν, και κλείνοντας τη μεγάλη αυτή παρένθεση, όταν ο ταλαιπωρημένος κάτοικος της πόλης καταφέρει επιτέλους να φτάσει στο σπίτι του, μπορεί συνειδητά να σκέφτεται τις εξελίξεις στο χρηματιστήριο, ίσως όμως αισθανθεί και μια περίεργη παρόρμηση να ανοίξει το ψυγείο του και να πιει μια παγωμένη Coca Cola. Βλέπετε, και οι διαφημίσεις με τον ίδιο υποσυνείδητο τρόπο δρουν. Δεν έχει καμία σημασία το πόσο γελοίο μπορεί να φαίνεται στο συνειδητό μας εαυτό το περιεχόμενο μιας διαφήμισης (συνήθως, άλλωστε, το περιεχόμενο αυτό κάθε άλλο παρά μας πείθει να αγοράσουμε το διαφημιζόμενο προϊόν), αυτό που μετράει είναι ο υποσυνείδητος συνειρμός που αυτή σκαρώνει.

 

Αυτού του είδους οι υποσυνείδητες επιρροές αφορούν οτιδήποτε υπάρχει γύρω μας και δεν αποτελούν αποκλειστικό εργαλείο των διαφημιστών. Βεβαίως, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, οι επιρροές του είδους αυτού είναι αποτέλεσμα σύμπτωσης παραγόντων, και όχι προμελετημένης παρέμβασης. Όχι πάντα όμως. Υπάρχουν και κάποιες περιπτώσεις όπου οι συμπτώσεις παραείναι συμπτωματικές.

 

Κοιτάξτε τα παρακάτω γλυπτά. Τι συνειρμούς σας δημιουργούν;

 

 

 

Τα έργα αυτά βρίσκονται σε κομβικά σημεία της πόλης. Σε όλες τις παραπάνω εικονιζόμενες περιπτώσεις πρόκειται για συνοριακά σημεία μεταξύ αστικών περιοχών όπου, εκτός της πολεοδομικής και οικονομικο-οικιστικής μετάπτωσης, υπάρχει και μια βαθιά αλλαγή στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, με την αποπνεόμενη αίσθηση να μεταπίπτει από αυτή της κοσμοπολίτικης Αθήνας σε αυτή υποβαθμισμένων, «σκοτεινών» ενδιάμεσων συνοικιών. Τα περίεργα αυτά γλυπτά οριοθετούν και «μαρκάρουν» τις περιοχές αυτές, και είναι μέσα εκεί όπου ο αναζητητής μπορεί, εκτός από οικονομικούς μετανάστες, να ανακαλύψει και άλλα, πολύ πιο εξωτικά πρόσωπα και πράγματα.

 

Τα σημάδια αυτά έχουν ένα ακόμα αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό. Πέρα από την περίεργη διάθεση που δημιουργούν στον παρατηρητή, ενσωματώνουν και αρκετούς αλληγορικούς συμβολισμούς, με σημάδια μέσα στα σημάδια. Για παράδειγμα, προσέξατε ότι ο πεπτωκώς άγγελος, ιδωμένος από απόσταση (ή σε σμίκρυνση, όπως στο thumbnail) δημιουργεί την εικόνα ενός χεριού που δείχνει στον ουρανό; Και, είπαμε, τα σημάδια αυτά δρουν σε υποσυνείδητο επίπεδο.

 

Γράψαμε πριν ότι πολλά από τα σημάδια της πόλης δείχνουν να έχουν σχεδιαστεί και τοποθετηθεί συνειδητά, με κάποια σκοπιμότητα.

 

 

Στο παλιό αυτό κτίριο του κέντρου της Αθήνας, η επιγραφή με τα ονόματα των αρχιτεκτόνων, σε συνδυασμό με το ανάγλυφο περιστέρι, δεν αφήνουν αμφιβολίες για την «προέλευση» των αρχικών του ιδιοκτητών (το περιστέρι είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα σύμβολα των τεκτόνων). Πρόκειται αναμφίβολα για συνειδητή επιλογή από μέρους των κατασκευαστών. Το περίεργο όμως πρόσωπο, με τα μεγάλα δόντια και την κρεμάμενη γλώσσα, που κοιτάζει αφ' υψηλού τους περαστικούς, θα μπορούσε να επιδρά και υποσυνείδητα σε αυτούς.

 

Παρόμοια είναι η κατάσταση εδώ:

 

 

Αλήθεια, από τους αμέτρητους περαστικούς που έχουν κατά καιρούς περάσει μπροστά από το συγκεκριμένο ξενοδοχείο, πόσοι έχουν προσέξει τα σχέδια στον τοίχο του; Μπορείτε να μαντέψετε το μύθο που αφηγούνται τα σχέδια αυτά;

 

Και εδώ:

 

 

Τι ακριβώς καρπώνονται τα αγγελούδια από την κεφαλή με τα κέρατα και τα μυτερά αυτιά; Ο εμπορικός χρήστης του παλαιού αυτού κτιρίου, έχει συνειδητοποιήσει πού ακριβώς βρίσκεται τοποθετημένη η επωνυμία της επιχείρησης του;

 

Υπάρχουν, όμως, και πιο παράξενες περιπτώσεις. Αυτές αφορούν κατασκευάσματα που είναι ίχνη περισσότερο, παρά σημάδια. Οι δημιουργοί τους φαίνεται να είναι και οι ίδιοι φορείς της ίδιας παρασυνειδησιακής επίδρασης που τα ίχνη αυτά υποδηλώνουν.

 

 

Εδώ ο πεπτωκώς άγγελος -που συναντάται και σε άλλα σημεία της πόλης- δεν κοσμεί κάποια κεντρική πλατεία, αλλά βρίσκεται αποτυπωμένος σε μια συνηθισμένη, παλιά πολυκατοικία των Εξαρχείων. Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι, τελικά, ο κατασκευαστής του κτιρίου ίσως έκανε απλώς μια αισθητική παρέμβαση, προκειμένου να διακοσμήσει τον άδειο του τοίχο. Όμως η γενικά τυπική και αρχιτεκτονικά αδιάφορη σχεδίαση του κτιρίου, σε συνδυασμό με το ασυνήθιστο, μουντό και μάλλον απαισιόδοξο του αποτυπωμένου σχεδίου, καθιστά την επιλογή αυτή άξια προσοχής και απορίας.

 

Αλλά, υπάρχουν και πολύ πιο άδηλα ίχνη.

 

 

Όπως έχουμε σημειώσει ξανά, μερικές φορές κάποιες σημαντικές πληροφορίες μπορούν να ξεγλιστρήσουν πολύ εύκολα από την εποπτεία της συνείδησης. Όταν τραβήξαμε την παραπάνω φωτογραφία (το κάναμε μάλλον αδιάφορα), είχαμε ως συνειδητή πρόθεση να φωτογραφίσουμε τα σπασμένα κομμάτια γυαλιού, που σκοπό έχουν να παρεμποδίζουν πιθανούς διαρρήκτες από το να σκαρφαλώσουν από το υπέρθυρο πεζούλι στο υπερκείμενο μπαλκόνι. Ήταν πολύ αργότερα, όταν πλέον περάσαμε τη φωτογραφία στον υπολογιστή, που προσέξαμε τι ακριβώς είχαμε φωτογραφίσει και συνειδητοποιήσαμε γιατί το είχαμε κάνει. Το αστείο είναι ότι σ' εκείνη τη βόλτα είχαμε περιπλανηθεί στα σοκάκια με σκοπό, ακριβώς, να φωτογραφίσουμε κάποια από τα διάφορα σημάδια της πόλης.

 

Όμως, τι ακριβώς δείχνει η φωτογραφία; Για κοιτάξτε λίγο τα σχέδια που σχηματίζουν τα κάγκελα μπροστά από το τζάμι, σας θυμίζουν τίποτα;

 

Η ίδια αυτή ιδέα ή «ιστορία» υπάρχει αποτυπωμένη και αλλού, με πιο σαφή μορφή...

 

 

...ενώ κάποιες αόριστες, παρεμφερείς παραστάσεις συναντώνται και εδώ:

 

 

 

Και, τι θα υποθέτατε αν σας λέγαμε πως οι περισσότερες από τις παραπάνω φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί σε συγκεκριμένη συνοικία της Αθήνας, και μάλιστα σε περιοχή ακτίνας μικρότερης του ενός χιλιομέτρου;

 

Θα ήταν, βέβαια, μάλλον αστείο το να υποθέσει κανείς ότι ο τεχνίτης που λύγισε τα κάγκελα της πόρτας και ο ιδιοκτήτης του σπιτιού με τη γύψινη μαρκίζα είχαν κάτι το παράξενο ή μυστηριώδες κατά νου. Τα ίχνη αυτά μπορούν να αναλυθούν μόνο με προσεγγίσεις τύπου (β) και κυρίως (Ιβ).

 

Πώς;

 

Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από το διήγημα "The Call of Cthulhu" του Howard P. Lovecraft (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ) και αποτελεί μια μόνο από τις πάμπολες καταγραφές της ίδιας βασικής ιδέας, που υπάρχει διαδεδομένη και κωδικοποιημένη στις μυθολογίες και στις αρχέγονες αντιλήψεις των περισσότερων -ίσως όλων- των λαών του κόσμου.

 

 

...Φαίνεται πως ο θείος μου είχε άμεσα καταρτίσει μια θαυμαστά εκτεταμένη έρευνα ανάμεσα σε όλους του τους γνωστούς που θα μπορούσαν χωρίς κίνδυνο γελοιοποίησης να ερωτηθούν, ζητώντας για αναφορές των νυκτερινών τους ονείρων, καθώς και τις ημερομηνίες τυχόν αξιοσημείωτων ονειρικών συμβάντων του παρελθόντος. Η ανταπόκριση στο αίτημα του θα πρέπει να υπήρξε ποικίλη, φαίνεται πάντως ότι θα πρέπει να έλαβε περισσότερες απαντήσεις απ' ό,τι ένας συνηθισμένος άνθρωπος θα μπορούσε να διαχειριστεί χωρίς τη βοήθεια γραμματέα. Αυτή η αρχική του αλληλογραφία δεν είχε διασωθεί, οι σημειώσεις του όμως σχημάτιζαν μια λεπτομερή και κατατοπιστική περίληψη. Οι συνηθισμένοι κοινωνικά και εργασιακά άνθρωποι -αυτοί που αποτελούσαν τη μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων της Νέας Αγγλίας- απέδωσαν σχεδόν στο σύνολο τους αρνητικά αποτελέσματα, παρ' οτι σποραδικές περιπτώσεις ανησυχητικών αλλά άμορφων νυκτερινών ονειρικών οπτασιών αναφέρονταν εδώ κι εκεί, πάντα μεταξύ 23 Μαρτίου και 2 Απριλίου - τη χρονική περίοδο του παραληρήματος του Γουϊλκοξ του νεότερου. Οι άνθρωποι της επιστήμης, λίγο περισσότερο είχαν επηρεαστεί, αν και τέσσερις περιπτώσεις ασαφών περιγραφών αναφέρονταν σε φευγαλέες εικόνες παράξενων τοπίων, ενώ σε μία απ' αυτές αναφέρεται τρόμος για κάτι το υπερφυσικό.

 

Ήταν από τους καλλιτέχνες που έφτασαν οι καταφατικές απαντήσεις, και μπορώ να φανταστώ τον πανικό που θα είχε ξεσπάσει αν οι άνθρωποι αυτοί είχαν τη δυνατότητα να συγκρίνουν μεταξύ τους τις αναφορές αυτές. Όπως είχε το πράγμα και αφού δεν είχα στην κατοχή μου τα γράμματα αυτά, υποψιαζόμουν ότι ο διενεργών την έρευνα θα πρέπει να τους είχε υποβάλλει καθοδηγητικές ερωτήσεις ή ότι θα είχε διεξάγει την έρευνα αυτή με βάση το τι είχε ο ίδιος ονειρευτεί. Έτσι, εξακολουθούσα να πιστεύω πως ο Γουϊλκοξ, έχοντας με κάποιον τρόπο αποκτήσει πρόσβαση στα παλιά αρχεία του γηραιού επιστήμονα, τον είχε εξαπατήσει. Αυτές οι απαντήσεις από τους ανθρώπους της τέχνης διαμόρφωναν μια ανησυχητική εικόνα. Στο διάστημα από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 2 Απριλίου ένα μεγάλο μέρος των ανθρώπων αυτών είχαν ονειρευτεί πολύ παράξενα πράγματα, με την ένταση των ονείρων να είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη κατά την περίοδο που συνέπιπτε με το παραλήρημα του γλύπτη...

 

 

Δικτυωτός σχηματισμός; Όνειρα; Σε συγκεκριμένες περιοχές της πόλης; Σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους; Σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων; Με συγκεκριμένο περιεχόμενο; Με συγκεκριμένες υποσυνείδητες επιδράσεις;

 

Είπαμε εμείς κάτι τέτοιο;

 


 

ΕΠΟΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ