ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ

 


 

Λόφος Αρδηττού (μέρος Γ')

 

 

Στο λόφο τώρα του Αρδηττού, γύρω στο 1937, επί Ιωάννη Μεταξά, κατασκευάστηκε -μάλλον κατ' επέκταση προϋπάρχουσας υπόγειας διόδου, που κάποτε εξυπηρετούσε το αρχαίο Παναθηναϊκό στάδιο- μια στοά, προκειμένου αυτή να χρησιμοποιηθεί ως στρατιωτική αποθήκη και καταφύγιο. Σύμφωνα με τον Κοσμά Τσολάκο (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ), επί κατοχής, οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν τη συγκεκριμένη στοά ως αποθήκη πυρομαχικών, ενώ κατά την αποχώρηση τους από την Αθήνα ανατίναξαν και κατέστρεψαν τμήμα αυτής μαζί με ποσότητες πυρομαχικών που δεν προλάβαιναν να μεταφέρουν μαζί τους. Αργότερα, επί βασιλιά Παύλου (ενθρονίστηκε το 1947), η στοά του Αρδηττού ανακατασκευάστηκε προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως βασιλικό καταφύγιο σε περίπτωση ανάγκης.

 

Ας δούμε όμως τώρα τη στοά του Αρδηττού, όπως αυτή διατηρείται στις μέρες μας. Και για να γίνει πιο εύκολη η «ξενάγηση» μας, στην ακόλουθη κάτοψη ο χώρος της στοάς έχει διαχωριστεί σε επιμέρους τμήματα, τα οποία σημαίνονται με αντίστοιχα γράμματα:

 

 

Το σχεδιάγραμμα της κάτοψης και τις φωτογραφίες που ακολουθούν μας παραχώρησε ο φίλος του site "Cernavus".

 

¶ποψη της εισόδου της στοάς απ' έξω.

 

Οι σιδερόπορτες εκ των έσω της στοάς.

 

Μια ακόμα σιδερόπορτα παραμέσα (τμήμα «Α»).

 

Λεπτομέρεια αυτής.

 

¶ποψη της σιδερόπορτας ανοιχτής,

και αρχή του τούνελ (σημείο «Β»).

 

Το τούνελ «Γ», και δίπλα λεπτομέρεια

στον τοίχο εσοχής του.

(«ΟΛΟΙ ΧΑΘΗΚΑΝ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ

ΤΟΝ ΜΠΑΛΑΝΟ» -

όπως το πάρει κανείς...).

 

'Η δεξιά στροφή του τούνελ «Γ», και

δίπλα η αριστερή στροφή προς την

αρχή του τούνελ «Δ».

 

Με αντίστροφη φορά, λήψη από την

αρχή του τούνελ «Δ» προς το τούνελ «Γ».

 

Το σημείο «Ζ», τραβηγμένο με αντίστροφη φορά από τον

ενιαίο χώρο της «μεγάλης αίθουσας» της στοάς.

 

Λεπτομέρεια από την «κεντρική αίθουσα»,

λίγο δίπλα από το σημείο «Ζ».

 

Το σημείο «Ε», και δίπλα

λεπτομέρεια από τοίχο του σημείου αυτού.

 

Για την περιοχή του σημείου «Η», φωτογραφίες δυστυχώς δεν υπάρχουν. Οι δύο συμμετρικοί χώροι σε σχήμα «F» αντιστοιχούν σε τουαλέτες (υπήρχαν παλιότερα και πλακάκια στους τοίχους), ενώ η προβλεπόμενη χρήση της μεταξύ αυτών κυκλικής αίθουσας δε μας είναι γνωστή.

 

Το σημείο «Θ». Διακρίνεται αριστερά η αρχή του τούνελ «Μ».

 

¶ποψη από λίγο πιο κοντά.

Διακρίνεται δεξιά το σημείο «Ι».

 

Απόψεις του σημείου «Ι».

 

Από τις δύο προηγούμενες φωτογραφίες διαφαίνεται καθαρά πως το σημείο αυτό ήταν κάποτε σφραγισμένο με μπετόν. Υπάρχουν, άλλωστε, ακόμα πεσμένα στο πάτωμα κομμάτια από το μπετόν αυτό, υπολείμματα κάποιας διάνοιξης που έλαβε χώρα, άγνωστο πότε.

 

Τα υπολείμματα της

διάνοιξης στο σημείο «Ι».

 

Το τούνελ των σημείων «Ι-Κ-Λ», σε αντίθεση με τον υπόλοιπο χώρο της στοάς, έχει τοιχώματα στο βράχο, δίχως δηλαδή επένδυση από μπετόν.

 

Το τούνελ στο σημείο «Κ», και δίπλα

το σημείο «Ι», τραβηγμένο από το «Κ».

 

Το σημείο «Λ».

 

Στο σημείο αυτό, το τούνελ σταματά μπροστά σε ένα σωρό από μπάζα. Επάνω ακριβώς από το σωρό των μπάζων ανοίγεται ο αυλός ενός κατακόρυφου πηγαδιού, που επικοινωνεί με την επιφάνεια του λόφου του Αρδηττού μέσω περιφραγμένου με κάγκελα στομίου. Είναι άγνωστο το αν και κατά πόσο το τούνελ συνέχιζε κάποτε την πορεία του πέρα από το σημείο «Λ», πριν τα μπάζα που πετάχτηκαν από το κατακόρυφο πηγάδι φράξουν εκεί το άνοιγμα του. γνωστο επίσης είναι και το κατά πόσο το κατακόρυφο πηγάδι συνέχιζε παλιότερα την προς τα κάτω πορεία του, πέρα από το επίπεδο του εδάφους του τούνελ (κάτι τέτοιο, πάντως, δε φαίνεται ιδιαίτερα πιθανό).

 

Μιας, τώρα, και δε γνωρίζουμε την προγενέστερη κατάσταση του χώρου, τα παρακάτω αποτελούν απλά υποθέσεις.

 

Φαίνεται ότι η αρχική στοά που διανοίχθηκε επί Μεταξά είχε τη μορφή του τούνελ «Ι-Κ-Λ», δεν ήταν δηλαδή επενδυμένη με μπετόν (τουλάχιστον όχι σε όλα της τα τμήματα). Είπαμε ότι, σύμφωνα με τον Κ. Τσολάκο (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ), η στοά χρησιμοποιήθηκε κατά τη γερμανική κατοχή ως αποθήκη πυρομαχικών, και ότι αυτή ανατινάχθηκε κατά την αποχώρηση των Γερμανών (προκειμένου, προφανώς, να μην πέσουν στα χέρια της Αντίστασης τα πυρομαχικά που οι Γερμανοί δε θα μπορούσαν να μεταφέρουν μαζί τους). Ίσως το σφραγισμένο σημείο «Λ» να αντιστοιχεί, ακριβώς, στο σημείο όπου οι Γερμανοί ανατίναξαν τη στοά. Όταν αργότερα, επί βασιλιά Παύλου, η στοά του Αρδηττού διαμορφώθηκε σε βασιλικό καταφύγιο, φαίνεται ότι έλαβε χώρα και η επένδυση των τοιχωμάτων της με μπετόν. Και θα ήταν λογικό να απομονωθεί και να αποφραχθεί με τοίχο από μπετόν το τούνελ «Ι-Κ-Λ», αφού αυτό δεν οδηγούσε πουθενά, και επιπροσθέτως επέτρεπε και τη διείσδυση στη στοά μέσω του κατακόρυφου πηγαδιού. Το πότε και γιατί ο τσιμεντένιος τοίχος που έφραζε το σημείο «Ι» γκρεμίστηκε είναι άγνωστο. Δεν αποκλείεται, πάντως, το ενδεχόμενο ύπαρξης και άλλων σφραγισμένων τμημάτων, φραγμένων πίσω από τα τσιμεντένια τοιχώματα και αλλού στη στοά.

 

Και πάλι, τονίζουμε ότι τα παραπάνω συνιστούν υποθέσεις, δίχως αντικειμενικά υποστηρικτικά στοιχεία.

 

Πίσω στο σημείο «Λ»:

 

Η πινακίδα αυτή βρισκόταν αρχικά στο περιφραγμένο στόμιο

του πηγαδιού στην επιφάνεια του λόφου, και κάποια στιγμή

κατέπεσε (ή την πέταξαν) στον πάτο του, δηλαδή στο σημείο «Λ».

 

Η κορυφή των μπάζων, πάντα στο σημείο «Λ».

 

Επιστροφή στον κυρίως χώρο της στοάς, και συγκεκριμένα

στο σημείο «Μ», εκεί όπου το τούνελ στρίβει αριστερά.

 

Παραπεταμένη πινακίδα.

 

Το τούνελ «Μ», λίγο πριν τη δεξιά

στροφή προς το «Ν». Η οροφή έχει

καταρρεύσει μερικώς.

 

Το τελικό τούνελ «Ν»...

 

 ...και η τυφλή κατάληξη του σε τοίχο.

 

Το αντίστοιχο σημείο από το εξωτερικό του λόφου.

Πρόκειται για δίοδο που σφραγίστηκε σε κάποια εποχή με μπετόν.

 

Λεπτομέρειες της σφραγισμένης

διόδου απ' έξω - απόπειρα διείσδυσης

από κάποιους, με πριονισμένα τα σίδερα

της δεύτερης παραπάνω φωτογραφίας.

 

Αυτή είναι η στοά του Αρδηττού. Η ηλεκτρική εγκατάσταση που διακρίνεται σε αρκετές από τις παραπάνω φωτογραφίες δείχνει ότι ο χώρος υπέστη παρεμβάσεις και συντηρήθηκε στοιχειωδώς κατά περιόδους, έως σχετικά πρόσφατα. Όσο για τη φήμη που θέλει τη στοά αυτή να συνδέεται υπογείως με τη Βουλή μέσω Εθνικού Κήπου, κάτι τέτοιο δε συμβαίνει, τουλάχιστον όχι με βάση τα όσα είναι ορατά, ενώ κατά τη γνώμη μας είναι αρκετά αμφίβολο και το κατά πόσο αυτό συνέβαινε στο παρελθόν (το κατακόρυφο πηγάδι θα έπρεπε να κατεβαίνει σε πολύ μεγάλο βάθος για μια τέτοια υπόγεια επικοινωνία, η οποία εκ των πραγμάτων θα ήταν και πολύ προβληματική).

 

 

Αποχαιρετούμε.

 

 


 

ΕΠΟΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ