ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ

 


 

Scripta Manent

 

Τα μονοπάτια της πόλης, εκτός όλων των άλλων, μπορεί μερικές φορές να οδηγούν και σε λέξεις. Υπάρχουν δύο είδη λέξεων. Το πρώτο είδος περιλαμβάνει λέξεις οι οποίες δεν υποσημαίνονται με κάποιον κλασικό τρόπο, αλλά σιγοψιθυρίζονται σιωπηλά σχεδόν, μέσω του ίδιου του χώρου.

 

 

Οι λέξεις του είδους αυτού είναι οι πλέον μυστικές και σημαντικές. Ο διαβάτης μπορεί να τις ακούσει με τα μάτια του περισσότερο παρά με τα αυτιά του, και, αν και του είναι απόλυτα κατανοητές και παράδοξα γνώριμες, οι λέξεις αυτές δεν μπορούν να αντιστοιχηθούν με καμία λέξη ανθρώπινης γλώσσας. Δε θα μιλήσουμε άλλο γι' αυτές τώρα. Αρκετά αργότερα, όταν πλέον δε θα είμαστε τουρίστες, ίσως προσπαθήσουμε να ακούσουμε κάποιες τέτοιες λέξεις.

 

Το δεύτερο είδος περιλαμβάνει λέξεις οι οποίες απαντώνται σε γραπτή, απόλυτα υλική μορφή.

 

 

Μια άλλη πραγματικότητα... περάσματα... ευταξία - αταξία... στοιχειά του ονειρικού... φλόγα, πάγος... χμ, κάτι μας θυμίζουν ολ' αυτά.

 

Είναι από παλιά γνωστό ότι ορισμένες λέξεις, πιο πολύ απ' ό,τι άλλες, μεταφέρουν μέσα τους κάτι πολύ περισσότερο από το στεγνό νοηματικό τους περιεχόμενο. Είναι οι λέξεις του είδους αυτού που χρησιμοποιούνται κατά κόρον από τους διαφημιστές και τους πολιτικούς. Είναι ο συνδυασμός τέτοιων λέξεων που δημιουργεί τα πλέον επιτυχημένα συνθήματα. Και είναι η ιδιότητα των λέξεων αυτών να επιδρούν στο υποσυνείδητο που τους προσδίδει τα ιδιαίτερα τους αυτά χαρακτηριστικά.

 

Ήδη, όμως, ξεπεράσαμε ένα κρίσιμο σημείο της τουριστικής μας προσέγγισης. Και το σημείο αυτό ονομάζεται «Ο κόμπος και πώς να φτάσετε εκεί».

 

Αυτό που εννοούμε είναι απλό, τόσο απλό που συνήθως διαφεύγει της προσοχής, με αποτέλεσμα ατέρμονες παρεξηγήσεις και σύγχυση. Μια έρευνα ή ένας συλλογισμός μπορεί να ξεκινήσει είτε από τη μία είτε από την άλλη άκρη του νήματος. Όσον αφορά περίεργες ανθρώπινες ενέργειες ή παρεμβάσεις, η άκρη που συνήθως προτιμάται από τους περισσότερους συνοψίζεται στο εξής: «Ποιος και γιατί το έκανε αυτό». Είναι ο ευκολότερος τρόπος για να ξεκινήσει μια έρευνα, αλλά και ο πλέον επισφαλής. Επίσης, είναι και ο συνήθης τρόπος μέσω του οποίου γεννώνται οι διάφορες τραγελαφικές συνωμοσιολογικές θεωρίες. Η βασική αδυναμία του τρόπου αυτού προσέγγισης έγκειται στην -δεδομένη στις περισσότερες περιπτώσεις- αντικειμενική αδυναμία του ερευνητή να εξάγει τα κίνητρα ενός ή περισσότερων ανθρώπων, υπεύθυνων για την υπό διερεύνηση κατάσταση, με αποτέλεσμα τα όποια συμπεράσματα να είναι προϊόν μαντικής περισσότερο, παρά αναλυτικής διεργασίας. Φυσικά, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου, όπως θα δούμε, τα υπό διερεύνηση κίνητρα είναι αυτόδηλα. Για ευκολία, ας ονομάσουμε τον τρόπο αυτόν προσέγγισης (Ια).

 

Η ίδια άκρη του νήματος μπορεί να ακολουθηθεί και με έναν πιο έμμεσο τρόπο, ο οποίος συνοψίζεται σε: «Ποια επιρροή επέδρασε ώστε να διαμορφωθεί η υπό εξέταση κατάσταση;». Η βασική διαφορά από την προσέγγιση (Ια) έγκειται στην υπόθεση (που σε αρκετές περιπτώσεις, όπως θα δούμε, μετατρέπεται σε βεβαιότητα) ότι κάποιες καταστάσεις δε διαμορφώνονται έπειτα από συνειδητή, ενεργητική ανθρώπινη δράση, αλλά μέσω υποσυνείδητων επιρροών και παθητικών επιδράσεων. Ας ονομάσουμε την προσέγγιση αυτή (Ιβ). Ο τρόπος αυτός ανάλυσης προσφέρει πολύ πιο σφαιρικά και αντικειμενικά συμπεράσματα από τον (Ια).

 

Η άλλη άκρη του νήματος (πάντα σε καταστάσεις που οφείλονται σε ανθρώπινη παρέμβαση) οδηγεί σε μια προσέγγιση που μπορεί να συνοψιστεί σε: «Τι επίδραση έχει σ' εμένα, τον παρατηρητή, η εν λόγω κατάσταση;». Εδώ, δηλαδή, τα «ποιος», «πώς» και «γιατί» δε λαμβάνονται υπόψη, και η οπτική γωνία εστιάζει στην επίδραση μιας κατάστασης, και όχι στην αιτιολογία αυτής. Είναι φανερό ότι αυτή η άκρη του νήματος οδηγεί σε πιο υποκειμενοστραφείς προσεγγίσεις.

 

Τώρα, εδώ υπάρχουν πάλι δύο υποπεριπτώσεις. Στην πρώτη, η επίδραση στον παρατηρητή μπορεί να είναι συνειδητή, του στυλ: «Τι δουλειά έχει αυτή η επιγραφή εδώ;». Ας ονομάσουμε την περίπτωση αυτή (ΙΙα). Στη δεύτερη υποπερίπτωση, η επίδραση είναι υποσυνείδητη και ο παρατηρητής ουδέποτε αντιλαμβάνεται την επίδραση αυτή. Εδώ είναι το υποσυνείδητο που καταγράφει την επίδραση και τροποποιεί τη συμπεριφορά του παρατηρητή, δίχως ο ίδιος να συνειδητοποιεί το τι συμβαίνει. Αυτού του είδους οι επιδράσεις είναι οι σημαντικότερες και βαθύτερες, αλλά και οι πλέον χρήσιμες στην έρευνα. Ας τις ονομάσουμε (ΙΙβ).

 

Και ο κόμπος; Μα, ο κόμπος βρίσκεται στο ενδιάμεσο μεταξύ των δύο άκρων του νήματος. Ο κόμπος παριστάνει τη σύνδεση μεταξύ αιτίου και αποτελέσματος. Ο κόμπος είναι αυτό που ψάχνουμε να βρούμε.

 

Ξανακοιτάζοντας, λοιπόν, τις τοιχοκολλημένες αφίσες των αναρχικών ομάδων, θα λέγαμε ότι, με δεδομένα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την επαναστατική διάθεση των ατόμων που απαρτίζουν τις ομάδες αυτές, η καταλληλότερη μέθοδος προσέγγισης θα ήταν η (Ιβ).

 

Παρόμοια θα είναι και η προσέγγιση στο μεγάλο θέμα των graffiti.

 

Μιλήσαμε προηγουμένως για λέξεις και για αναρχικούς. Μια εικόνα, όμως, μπορεί να αξίζει όσο χίλιες λέξεις (μερικές φορές μπορεί να ισχύει και το αντίστροφο) και, εκτός από τους κλασικούς αναρχικούς, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι αναρχικοί των πόλεων. Οι άνθρωποι αυτοί, αθέατοι στην πλειονότητα των περιπτώσεων, αποτυπώνουν λέξεις και εικόνες που, με κάποια υποτιμητική συνήθως διάθεση, ονομάζονται συνολικά «graffiti». Το φαινόμενο των graffiti είναι παγκόσμιο, και στο internet υπάρχουν εκατοντάδες σελίδες που παρουσιάζουν την ιδιότυπη αυτή μορφή τέχνης των πόλεων. Δεν είμαστε γνώστες των διαφόρων καλλιτεχνικών τάσεων και της ξεχωριστής κουλτούρας που διέπει το χώρο αυτό. Η δική μας κατάταξη στο θέμα βασίζεται κυρίως σε προσέγγιση του τύπου (Ιβ) και (ΙΙβ).

 

Υπάρχουν πολλών ειδών graffiti. Τα πιο συνηθισμένα είναι αυτά του τύπου «υπογραφής».

 

 

Αυτά είναι και τα πλέον αινιγματικά. Τα βρίσκουμε συνωστισμένα σε διάφορα σημεία της πόλης, με κάποια από αυτά να εμπεριέχουν γνωστά μαγικά σύμβολα. Μερικά παραπέμπουν και στην τεχνική των «sigils» του Austin Osman Spare. Δε θα σταθούμε στα graffiti αυτά, μιας και η ανάλυση τους (όπως και με τα σύμβολα στα μεταλλικά καπάκια των πεζοδρομίων) έχει προεκτάσεις που ξεφεύγουν από την παρούσα συζήτηση.

 

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπενθυμίσουμε και να τονίσουμε την οπτική γωνία από την οποία εξετάζουμε αυτό και τα επόμενα θέματα. Δεν υπονοούμε ότι οι δημιουργοί των graffiti έχουν σαν συνειδητή πρόθεση κάτι περισσότερο από το ν' αποτυπώσουν τη σφραγίδα, την υπογραφή ή την καλλιτεχνική τους άποψη επάνω σε έναν κενό τοίχο που παίζει το ρόλο του καμβά (μερικές φορές, πάντως, φαίνεται να συμβαίνει κι αυτό). Είπαμε, η οπτική μας στο θέμα είναι τύπου (β).

 

Τα περισσότερα graffiti δεν μπορούν να ταξινομηθούν σε συγκεκριμένη κατηγορία, πολλά όμως απ' αυτά μεταφέρουν κάποιο μήνυμα το οποίο μπορεί να είναι σχηματικό...

 

 

...ή όχι.

 

 

Υπάρχουν, βέβαια, και ορισμένα απλά μηνύματα, τα οποία ο χρόνος, για κάποιο λόγο, δεν έχει ακόμη σβήσει.

 

 

Να θυμάται, άραγε, κανείς ποια ήταν τα αιτήματα της απεργίας αυτής;

 

Δεν είναι όλα τα graffiti ιδιαίτερα ή παράξενα, αρκετά όμως είναι. Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία των ιδιαίτερων αυτών graffiti είναι ότι το περιεχόμενο τους -λέξεις, εικόνες ή σύμβολα- είναι συνήθως εναρμονισμένο και συμπληρωματικό της αίσθησης που απορρέει από τον χώρο στον οποίο συναντώνται. Έτσι, κάποιες «σκοτεινές» φιγούρες έχουν το λημέρι τους σε μερικά εξίσου «σκοτεινά» σημεία της πόλης.

 

 

 

Σε αντίθεση με τα παραπάνω, προχωρημένα από καλλιτεχνικής άποψης graffiti, υπάρχουν και άλλα, προκατασκευασμένα, τυποποιημένα και κυριολεκτικά τυπωμένα, τα οποία φαίνεται να έχουν σαν μοναδικό σκοπό τη «σφράγιση» μιας περιοχής. Αυτά είναι τα graffiti τύπου «fast food».

 

 

 

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν ορισμένες από τις πιο παράξενες και «υπόγειες» περιπτώσεις. Πάρτε για παράδειγμα το παρακάτω τυπωμένο graffiti.

 

 

Το πρώτο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό αφορά στο περιεχόμενο του. Αποτελείται από εναλλασσόμενους άσσους και μηδενικά, ενώ η λέξη «ONE» ενσωματώνεται στο κάτω τμήμα. Το δεύτερο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό έχει να κάνει με το ότι εμφανίζεται κατά μήκος συγκεκριμένων μόνο δρόμων (στις παραπάνω φωτογραφίες, τη Σταδίου), και συνήθως ανά λίγα μόλις μέτρα. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά, δηλαδή η δυαδικότητα του περιεχομένου και η επιλεκτική, κατά μήκος συγκεκριμένων οδικών αξόνων, ανά λίγα μέτρα εμφάνιση του, μας είχαν θυμίσει από την αρχή μερικές από τις ιδιότητες των ιών. Αυτοί αποτελούνται κυρίως από DNA ή RNA, που στην ουσία αντιπροσωπεύει γενετικές πληροφορίες, κωδικοποιημένες σε τετραδικό αριθμητικό σύστημα. Αρκετοί δε, όπως ο ιός του έρπητα, μεταδίδονται κατά μήκος συγκεκριμένων μόνο νευρικών αξόνων. Από την άλλη, η λέξη «ΙΟΣ» (Ι - ΟΣ) εννοιολογικά και ετυμολογικά σημαίνει «αυτός που υπάρχει, αυτός που αποτελεί μονάδα» - «ΟΝΕ».

 

Υπάρχουν πολλά τέτοια γραμματομορφικά χαρακτηριστικά σε αρκετές αρχέγονες ελληνικές λέξεις. Για παράδειγμα, η λέξη ΥΙΟΣ προκύπτει από το Υ που συμβολίζει τη σύζευξη των δύο σε ένα και το ΙΟΣ («αυτός που υπάρχει»), η λέξη ΩΟΝ (αυγό), προκύπτει από το Ω που συμβολίζει τη μήτρα και το ΟΝ, κλπ.

 

Την ιδέα, βέβαια, ότι οι δρόμοι της πόλης μπορεί να χρησιμεύουν στην κυκλοφορία, εκτός των αυτοκινήτων, και άλλων «κινούμενων πραγμάτων» και ότι ίσως διαχωρίζουν κάτι περισσότερο από απλά πολεοδομικά τετράγωνα, την είχαμε από παλιά και θα την ξανασυναντήσουμε αρκετές φορές. Κάπου στη συνέχεια αυτής της αναζήτησης θα τη συζητήσουμε εκτενέστερα.

 

Η εικόνα που είχαμε σχηματίσει περί «ιού» ενισχύθηκε όταν συναντήσαμε το ίδιο graffiti σε πιο «light» μορφή, απαλλαγμένο από το «DNA» του.

 

 

Πλέον, είχαμε εντοπίσει το «θρεπτικό υλικό» επάνω στο οποίο αναπτύσσονταν ο «ιός» και το μόνο που έμενε ήταν να τον αναζητήσουμε σε σημεία που γνωρίζαμε πως υπήρχε το «θρεπτικό αυτό υλικό». Μας περίμεναν εκπλήξεις.

 

 

Κάποιος είχε μισοσβήσει το graffiti από το σημείο αυτό. Το περίεργο ήταν ότι, αν ήθελε πραγματικά να το σβήσει, μπορούσε να το είχε κάνει εύκολα μ' ένα απλό πέρασμα μπογιάς (η κολώνα δεν είναι μαρμάρινη). Όχι, φαινόταν σαν να ήθελε απλώς να το θολώσει. Κάποιος;

 

 

Τώρα μάλιστα. Έχουμε και λέμε: το αρνητικό του graffiti (πώς θα μπορούσε αυτό να εντυπωθεί, υποθέτοντας ότι ο δημιουργός του χρησιμοποιεί μια επίπεδη πλάκα με κάποια διάκενα, μέσω των οποίων η μπογιά του σπρέι περνά και αποτυπώνει το επιδιωκόμενο σχήμα;) αποτυπωμένο αντίστροφα ως προς τον κάθετο άξονα (το δεξιά αριστερά και το αριστερά δεξιά), ενώ ένα μυστηριώδες και φαινομενικά άσχετο αυτοκόλλητο «μηδέν» έχει αποσπαστεί από τον κυρίως όγκο. Αν αισθάνεστε ότι δεν καταλαβαίνετε τίποτα, σας συνιστούμε να ανοίξετε ένα καλό βιβλίο Βιολογίας στο κεφάλαιο «Διαδικασία αντιγραφής του DNA και ο ρόλος του RNA». Εκεί θα αναγνωρίσετε πολλές και θεμελιώδεις ομοιότητες με τα χαρακτηριστικά του graffiti αυτού.

 

Αν όλα αυτά σας φαίνονται εξωφρενικά, σας καταλαβαίνουμε απόλυτα. Άσχετα όμως με οτιδήποτε άλλο, και για να θυμηθούμε και την προσέγγιση (Ια), μπορείτε να σκεφτείτε μια λογική θεωρία, όσο τραβηγμένη θέλετε, που να εξηγεί το γιατί κάποιος θα έμπαινε στον κόπο να αποτυπώσει όλες τις παραπάνω παραλλαγές του εν λόγω graffiti;

 

Υπάρχουν, όμως, και άλλα graffiti με νομαδικές-μεταναστευτικές τάσεις, όπως ο σαλίγκαρος και ο τσαρλατάνος. Κρίνοντας από το σχεδιαστικό στυλ, πιστεύουμε -χωρίς να είμαστε βέβαιοι- ότι προέρχονται από τον ίδιο καλλιτέχνη.

 

 

 

Ο σαλίγκαρος μάς είχε τραβήξει την προσοχή με τις σπείρες που σχηματίζουν το καπέλο και το καβούκι του, αλλά κυρίως με τη συνήθεια του να ξεφυτρώνει σε συγκεκριμένα, διόλου τυχαία σημεία της πόλης. Αφού σύρθηκε για ένα διάστημα στο Παγκράτι και στην Πλάκα, έγινε ορατός για τελευταία φορά στη Νέα Σμύρνη και έκτοτε αγνοούνται τα ίχνη του.

 

Ο τσαρλατάνος, πάλι, είχε άλλες ιδιότητες. Πέρα από το παράξενο του ύφος, ο τύπος αυτός σύχναζε κοντά σε σταυροδρόμια και εμφανιζόταν σχεδόν πάντα (κάτι που δε φαίνεται σε όλες τις φωτογραφίες) κάτω από πινακίδες με ονόματα δρόμων. Το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό, σε συνδυασμό με το ότι ο τσαρλατάνος ακολουθούσε διαφορετική κάθε φορά κατεύθυνση, μας έκανε να τον ακολουθούμε φωτογραφίζοντας τον.

 

Σύντομα εντοπίσαμε το λημέρι του και επιβεβαιώσαμε την αρχική μας εντύπωση ότι επρόκειτο για μέθυσο και γυναικά.

 

 

Εκεί, μας περίμενε και μια μικρή αντιστροφή ρόλων.

 

 

Πλέον, ήταν εκείνος που φωτογράφιζε εμάς!

 

Τώρα, φανταστείτε να εντοπίζατε κάποιον από τους δημιουργούς των περίεργων αυτών graffiti και, κρατώντας τον σφιχτά από το γιακά, να τον ανακρίνατε σε στυλ: Λέγε ρε, γιατί ζωγραφίζεις τους σαλίγκαρους σου σε διόλου τυχαία σημεία, έ; Μίλα. Είναι βέβαιο ότι σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις ο φουκαράς θα σας κοίταζε αποσβολωμένος, προσπαθώντας να καταλάβει με τι είδους τρελό έχει μπλέξει. Είπαμε, σπάνια το υπόβαθρο πίσω από τα «παράξενα graffiti» είναι συνειδητό και σε πολλές περιπτώσεις το graffiti φαίνεται να είναι πολύ πιο συνειδητοποιημένο απ' ό,τι ο δημιουργός του.

 

Και τώρα παρακαλούμε την ομήγυρη να συγκεντρωθεί. Μας περιμένει πολύς ποδαρόδρομος ακόμη, και για να πάρουμε δυνάμεις θα γευματίσουμε στην παλιά ταβέρνα του Βλάχου.

 

 

Έ εσύ, βάλε γρήγορα εκείνο το μεταλλικό καπάκι πεζοδρομίου στη θέση του.

 


 

ΕΠΟΜΕΝΗ ΣΕΛΙΔΑ